Það fer eftir viðfangsefni hverju sinni hvaða upplýsingar og leitaraðferðir henta. Mikilvægt er að það sé ljóst hvert markmið upplýsingaleitar er og að hverju er verið að leita svo hægt sé að velja hjálpartæki sem nýtast sem best við leitina. Þær heimildir sem þörf er fyrir geta verið ólíkar bæði hvað varðar form, tungumál, gæði, þyngdarstig og ítarleika. Niðurstaða og notagildi upplýsingaleitar ræðst af hvaða leitarorð eru notuð, hvernig þau eru samsett, hvar upplýsinga er leitað og hvaða heimildir nýtast úr leit.

Gögnum bókasafna er raðað kerfisbundið upp, bæði í hillur og í bókasafnskerfi. Þar af leiðandi er kerfisbundin og vel skipulögð upplýsingaleit grunnurinn að góðri leitarniðurstöðu.

Margar upplýsingalindir bókasafna eru aðgengilegar á Netinu. Þar má nefna rafræn tímarit, gagnasöfn og bókasafnskerfi sem inniheldur upplýsingar um gögn bókasafna.

Á vef bókasafna er oft efnisflokkað tenglasafn sem vísar á gagnlegar vefsíður á ákveðnum efnissviðum. Sumar af þeim upplýsingalindum sem nýtast á framhaldsskólastigi þarf að greiða fyrir aðgang að og eru þær því aðeins aðgengilegar í gegnum innra net skóla eða með lykilorði, t.d. þrjú nýjustu árin í Greinasafni Morgunblaðsins. Eldri greinar og ýmis rafræn gagnasöfn og tímarit eru aðgengileg í gegnum vefinn Hvar.is en um það er nánar fjallað í kafla 2.1.

Upplýsingaleit skref fyrir skref

Áður en hafist er handa við upplýsingaleit er mikilvægt að átta sig á eftirfarandi atriðum:

• Hverju er verið að leita að (rannsóknarspurning)?
• Hvað veistu um efnið?
• Hvaða leitarorð er hægt að nota? Nota handbækur eins og orðabækur til að finna hentug leitarorð.
• Leita að höfundi (höfundi bókar).
• Leita að nafni (þeim sem fjallað er um í riti).
• Leita að titli (heiti bókar).
• Leita að efnisorði (orði sem lýsir innihaldi bóka eða því viðfangsefni sem leitað er að).
• Hvaða hjálpartæki henta (bókasafnskerfi, rafræn gagnasöfn, Netið)? Fer eftir því hversu flókið viðfangsefnið er.

Best er að byrja að leita eftir sem nákvæmustu efnisorði en víkka síðan leitina eftir þörfum. Til að fá sem bestar niðurstöður er gott að nota fleiri en eitt leitarorð og fleiri en eina leitaraðferð. Hafa þarf í huga samheiti og skyld hugtök.

• Dæmi um eitt leitarorð: fötlun
• Dæmi um þrengra/nákvæmara leitarorð: geðfatlaðir  (þrengir leit)
• Dæmi um samsett leitarorð (ítarleit): ofvirkni börn (þrengir leit)

Gott er að byrja á eigin safni, skoða það og átta sig á hvernig gögnum þess er raðað upp. Hvar eru bækur, kvikmyndir og tímarit? Einnig er nauðsynlegt að kynna sér flokkunarkerfi safnsins (sjá kafla 2.2) og hvernig er leitað í bókasafnskerfi (sjá kafla 2.3).

Vefur bókasafnsins er oft góður staður til að hefja upplýsingaleit. Á honum er aðgangur að rafrænum upplýsingalindum til að finna gögn eigin safns og til að finna gögn í innlendum og erlendum gagnasöfnum. Leiðbeiningar um leit í gagnasöfnum eru í kafla 3.3. Einnig er gott að skoða tenglasafn bókasafnsins. Leiðbeiningar um leit á Netinu eru í kafla 5.

Alfræðirit gefa grunnupplýsingar um allt milli himins og jarðar og orðabækur hjálpa við að fá skilgreiningar á orðum og hugmyndir um leitarorð. Síðan er hægt að víkka út leitina með því að skoða handbækur og fræðibækur á viðkomandi sviði, kennslubækur, tölfræðiupplýsingar, lög o.s.frv. til að fá betri yfirsýn yfir viðfangsefnið. Tímarit á fræðasviðinu gefa nýjar og áreiðanlegar upplýsingar.

Afmarka þarf efnið út frá þeim heimildum sem eru þegar fyrir hendi. Varist að skrifa um of vítt efni.

Mikilvægt er að skrá hvaða aðferðir eru notaðar við upplýsingaleitina til að koma í veg fyrir tvíverknað og ónauðsynlega vinnu eftir á. Einnig er gott að skrifa hjá sér í hvaða gagnasöfnum er leitað, hvaða leitarorð eru notuð o.s.frv.

Muna þarf að skrá strax hjá sér bókfræðilegar upplýsingar sem verða síðar notaðar í heimildaskrá og merkja ljósrit. Þar er t.d. um að ræða höfund, titil, útgefanda, útgáfuár, titil tímarits, árgang og blaðsíðutal ef um tímaritsgrein er að ræða. Gott er að afrita slóð á vefsíðum sem er hugsanlegt að nýtist sem heimild. Sjá nánar um heimildaskráningu í kafla 4.2.

Hægt er fá hjálp hjá starfsfólki bókasafnsins.

Meta þarf upplýsingaleitina og gögnin sem finnast með gagnrýnum augum. Sjá kafla 6.